Komisyon’un önerisi, Mart ayında Avrupa Konseyi’nde dile getirilen reform mesajlarının ardından gelen ilk somut adım olarak öne çıkıyor. Düzenleme kapsamında, mevcut sistemde rezervde bulunan 400 milyonun üzerindeki emisyon izinlerinin otomatik olarak iptal edilmesi uygulamasının durdurulması planlanıyor. Bu izinlerin iptal edilmek yerine sistemde tutulmasıyla, piyasa için bir “tampon mekanizma” oluşturulması amaçlanıyor.
MSR, karbon piyasasında arz-talep dengesini korumak için kritik bir rol oynuyor. Piyasada fazla emisyon izni bulunduğunda arzı kısıtlayan mekanizma, kıtlık oluştuğunda ise izinleri yeniden piyasaya sürerek fiyat oynaklığını sınırlıyor. Yapılması planlanan değişiklikle birlikte bu mekanizmanın gelecekteki arz sıkıntılarına karşı daha esnek hale getirilmesi hedefleniyor.
AB’nin karbon fiyatlandırma aracı olan Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi, bugüne kadar Birliğin karbonsuzlaşma politikalarının temel taşı oldu. Sistem sayesinde fosil yakıt tüketiminde önemli bir azalma sağlanırken, yenilenebilir ve düşük karbonlu enerji yatırımlarında da ciddi artış yaşandı. Bu süreç, aynı zamanda AB’nin enerji ithalatına bağımlılığını azaltarak enerji güvenliğini güçlendirdi.
Verilere göre, ETS’nin devreye girmesinden bu yana AB’de sera gazı emisyonları 1990-2024 döneminde yüzde 39 oranında azalırken, ekonomi aynı dönemde yüzde 71 büyüme kaydetti. Ancak son yıllarda artan enerji fiyatı dalgalanmaları ve jeopolitik gerilimler, sistemin daha dayanıklı ve çevik hale getirilmesi ihtiyacını gündeme taşıdı.
Komisyon, önerilen değişikliğin MSR’nin kural bazlı yapısını ve ETS’nin piyasa temelli bütünlüğünü koruyacağını vurgularken, sistemin uzun vadede hem istikrar hem de öngörülebilirlik sağlamaya devam edeceğini belirtiyor.
3,2 milyar izin iptal edildi
2019 yılından bu yana yürürlükte olan MSR, özellikle 2008 küresel finans krizinin ardından oluşan emisyon izni fazlasını azaltmada önemli rol oynadı. Mekanizma sayesinde 2024 sonuna kadar toplam 3,2 milyar emisyon izni sistemden çıkarıldı ve karbon piyasasına olan güven yeniden tesis edildi.
Süreç nasıl işleyecek?
Piyasa İstikrar Rezervi’nde değişiklik öngören teklif, değerlendirilmek üzere Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Konseyi’ne sunulacak. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için AB’nin olağan yasama sürecinden geçmesi gerekiyor.
Öte yandan, ETS’nin kapsamlı bir revizyonunun Temmuz 2026’da yapılması planlanıyor. Bu inceleme kapsamında, sistemin önümüzdeki on yılda da etkinliğini koruyabilmesi için ek düzenlemeler gündeme gelebilir.
